“İhtiyati Haciz” Ne Zaman “Kesin Haciz” Sayılır?

İcra ve İflas Hukukunda, borçlunun mallarının satışı sonrası paranın paylaştırılması (sıra cetveli), genellikle “haciz tarihi” önceliğine göre yapılır. Ancak haczin “ihtiyati” veya “kesin” olması ve bu statünün ne zaman değiştiği, alacağın tahsil edilip edilemeyeceğini belirleyen en önemli unsurdur. İstanbul BAM 45. Hukuk Dairesi ve Yargıtay 6. Hukuk Dairesi’nin onadığı son karar, bu konuda hayati bir rehber niteliği taşıyor.

Kambiyo Takiplerinde “10 Gün” Kuralı

Kararda, genel haciz yolu ile kambiyo senetlerine (çek, senet vb.) özgü haciz yolu arasındaki süre farklarına dikkat çekildi:

1. Genel Haciz Yolu: Borçluya ödeme emri tebliğ edildikten sonra 7 gün içinde itiraz edilmezse, ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür.
2. Kambiyo Senetlerine Özgü Yol: Burada durum farklıdır. İtiraz süresi 5 gün olmasına rağmen, ödeme süresi 10 gündür. Yüksek Mahkeme; “Henüz ödeme süresi dolmadan kesin haciz konulamaz” ilkesinden hareketle, bu tür takiplerde ihtiyati haczin kesinleşmesi için 5 günün değil, 10 günlük ödeme süresinin geçmesinin beklenmesi gerektiğine hükmetti.

İtiraz Varsa “Mahkeme Kararı” Beklenir

Kararda vurgulanan bir diğer önemli husus ise borçlunun takibe itiraz etmesi durumu. Eğer borçlu ödeme emrine itiraz ederse süreç durur. Alacaklının bu durumda 7 gün içinde dava açması gerekir.

Mahkeme, “İtiraz iptali davası açılmışsa, ihtiyati hacizlerin kesin hacze dönüşme tarihi, davanın hükme bağlandığı tarihtir” diyerek, davanın sürdüğü yıllar boyunca haczin kesinleşmeyeceğini hatırlattı.

Somut Olay: Erken Haciz Koyan Değil, Erken Kesinleştiren Kazandı

Mahkemenin önüne gelen somut uyuşmazlıkta, “tarihlerin savaşı” yaşandı ve şu çarpıcı sonuç ortaya çıktı:

• Davalı (Varlık Şirketi): Borçlunun mallarına 05/07/2010 tarihinde (daha erken) ihtiyati haciz koydurdu. Ancak borçlu itiraz ettiği için dava süreci başladı ve haciz ancak davanın bittiği 30/01/2012 tarihinde kesinleşti.
• Davacı Alacaklı: Takibi 16/07/2010‘da tebliğ etti. Borçlu itiraz etmeyince veya süreç normal işleyince, 10 günlük ödeme süresinin bitimiyle 26/07/2010 tarihinde haczi kesinleşti.

Mahkeme; her ne kadar Varlık Şirketi’nin ihtiyati haciz tarihi daha eski olsa da (05/07/2010), kesin hacze dönüşme tarihinin (2012), davacının kesinleşme tarihinden (2010) sonra olması nedeniyle önceliği davacıya verdi.

Hukuki Sonuç

Bu karar, alacaklı vekilleri için şu uyarıyı barındırıyor: Bir dosyada ihtiyati haczinizin tarihinin eski olması, sıra cetvelinde öne geçmeniz için yeterli olmayabilir. Haczin “kesin hacze” dönüştüğü an, parayı kimin alacağını belirleyen asıl mihenk taşıdır.

Karar Künyesi

• İlk Derece / İstinaf: İstanbul BAM 45. Hukuk Dairesi (22.03.2023 Tarih, 2023/450 K.)
• Onama: Yargıtay 6. Hukuk Dairesi
• Tarih: 29.04.2024
• Esas/Karar: 2023/2199 E. – 2024/1159 K.
• Konu: İhtiyati Haczin Kesinleşme Anı / Kambiyo Takibi / Sıra Cetveli

Alacaklı; ihtiyati haciz borçlunun yüzüne uygulanmışsa bu tarihten, yokluğunda uygulanmışsa tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde genel haciz yolu ile takip yapabilir. Genel haciz yoluyla takipte ödeme emrinin borçluya tebliği üzerine borçlu 7 gün içinde itiraz etmezse ihtiyati haciz kendiliğinden kesin hacze dönüşür.

Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip başlatıldığında ise İİK’nun 168. maddesi uyarınca ödeme emrine karşı itiraz ve şikayet süresi 5 gün, ödeme süresi 10 gündür.  Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte ödeme süresi geçmeden kesin haciz (İİK m.78/1) konulamayacağından, henüz kesin haciz yetkisine sahip olmayan alacaklının ihtiyati haczi 5 günlük itiraz ve şikayet süresinin geçmesiyle değil, İİK’nın 264. maddesi uyarınca 10 günlük ödeme süresinin geçmesiyle kesinleşerek, sıra cetveli açısından kesin haciz hüküm ve sonuçlarını doğuracaktır (Yargıtay 23. Hukuk Dairesi 12/07/2013 tarih, 2013/3490 Esas 2013/4965 Karar).

Borçlunun ödeme emrine itiraz etmesi halinde, alacaklının itirazının kendisine tebliğ tarihinden itibaren yedi gün içinde itirazın kaldırılması veya itirazın iptali davası açması gerekir. Aksi takdirde ihtiyati haciz düşer (Yargıtay 23. Hukuk Dairesi 04/07/2013 tarih, 2430/4652)

Ödeme emrine itiraz üzerine, itirazın iptali davası açılmışsa, ihtiyati hacizlerin kesin hacze dönüşmesi, somut olay bakımından itirazın iptali davasının hükme bağlandığı tarihtir ( (Yargıtay 19. Hukuk Dairesi 29/11/2007 tarih 6385/10718)

Davacı vekilinin iddiası, müvekkilinin haczinin, davalı . Varlık A.ş’nin  haczinden önce olduğu yönündedir. Yukarıda verilen  bilgiler ışığında; davacının başlattığı kambiyo senedine özgü takipte ödeme emri borçluya 16/07/2010 da tebliğ edilmiş olup takip 26/07/2010 tarihinde kesinleşmiş ve bu tarihte ihtiyati haciz kesin hacze dönüşmüştür.

Davalı  . Varlık A.ş’nin 05/07/2010 tarihli ihtiyati haczinin ise, borçlu takibe itiraz ettiği için  itirazın iptali davasının hükme bağlandığı tarih olan  30/01/2012 tarihinde kesin hacze dönüştüğü, bu bağlamda davacının haczinin, davalının haczinden önce tarihli olduğunun kabulü gerekmektedir. (İstanbul BAM 45. HD. T:22.03.2023, E:2020/1438, K:2023/450, ONAMA Yargıtay 6. HD. T:29.04.2024, E:2023/2199, K:2024/1159)