İcra hukukunda sıklıkla yaşanan “borçlunun adresi mi, üçüncü kişinin adresi mi?” tartışmasında, ibreyi alacaklı lehine çeviren emsal bir karar çıktı. Yerel mahkemenin, üçüncü kişinin haklarını korumak adına iptal ettiği “evrak arama işlemi”, üst mahkemelerce hukuka uygun bulundu.

Olay: “Çekmeceleri Karıştıramazsınız” İtirazı

Olayda alacaklı vekili, borçlunun olduğunu düşündüğü bir adrese hacze gitti. Ancak adreste borçlu değil, üçüncü bir şahıs/şirket bulunuyordu. Üçüncü kişi, “Borçlu ile alakamız yok, burası bizim” diyerek hacze itiraz etti (istihkak iddiası).

Alacaklı vekili ise borçlunun o adreste faaliyet gösterdiğini ispatlayabilmek için icra memurundan kapalı yerlerin açılarak evrak araştırması yapılmasını istedi. İcra memuru talebi kabul edip arama yapınca, üçüncü kişi soluğu İcra Mahkemesi’nde aldı.

İlk Derece Mahkemesi; haczin ödeme emrinin tebliğ edildiği adres olmadığını ve borçlunun orada bulunmadığını belirterek, üçüncü kişinin şikayetini kabul etti ve evrak arama işlemini iptal etti.

BAM: “Araştırma Yapmadan Gerçek Ortaya Çıkmaz”

Kararı inceleyen İstanbul BAM 20. Hukuk Dairesi (2025/941 K.), yerel mahkemenin “aşırı korumacı” yaklaşımını hatalı buldu. Mahkeme, İcra ve İflas Kanunu’nun (İİK) 80. maddesine atıf yaparak şu gerekçeyi sundu:

“İcra müdürü, talep üzerine gerektiğinde kilitli yerlerin açtırılması suretiyle haciz işlemini yapmak zorundadır. İcra müdürüne bu konuda ‘yapmam’ deme takdir yetkisi tanınmamıştır.”

Mahkeme, üçüncü kişinin “Burası benim” demesinin süreci durdurmayacağını vurguladı. Karara göre; o adresin gerçekten üçüncü kişiye mi yoksa borçluya mı ait olduğunun anlaşılabilmesi, ancak yapılacak evrak araştırması ile mümkündür. İcra memurunun İİK 96 (istihkak) veya İİK 99 prosedürünü uygulayabilmesi için bu araştırmayı yapması zorunludur.

Yargıtay Onadı: İşlem Hukuka Uygun

İstanbul BAM’ın “Evrak araştırması usul ve yasaya aykırı değildir” şeklindeki kararı, Yargıtay 12. Hukuk Dairesi tarafından 23.09.2025 tarihinde onanarak kesinleşti.

Kararın Hukuki Etkisi

Bu karar, uygulamada şu anlama geliyor:

1. Fiili Durum Önceliklidir: Bir adreste tabelanın veya vergi levhasının üçüncü kişi adına olması, icra memurunun dolapları açıp fatura, mektup veya dosya aramasına engel değildir.
2. Delil Toplama Yetkisi: İcra memuru, borçlu ile üçüncü kişi arasındaki organik bağı ortaya çıkaracak delilleri (evrakları) topladıktan sonra haciz yapıp yapmayacağına veya malı kime yediemin olarak bırakacağına karar verecektir.

Karar Künyesi

• İlk Derece Kararını Kaldıran: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi
• BAM Tarih/Sayı: 26.03.2025 Tarih, 2023/4292 E. – 2025/941 K.
• Onayan: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi
• Onama Tarih/Sayı: 23.09.2025 Tarih, 2025/3606 E. – 2025/5530 K.
• Konu: Hacizde Evrak Araştırması / Üçüncü Kişinin İstihkak İddiası / İİK 80. Madde

BİLGİ NOTU: Hacizde İstihkak İddiası ve Prosedürü (İİK 96-99)

Haczedilen bir mal üzerinde, borçlu dışındaki bir kişinin (3. şahıs) “Bu mal benimdir” veya “Benim bu mal üzerinde rehin/intifa hakkım vardır” diyerek hak iddia etmesine istihkak iddiası denir.

Hangi prosedürün (İİK 96 mı, İİK 99 mu?) uygulanacağını belirleyen tek ve en önemli kriter, malın haciz anında kimin elinde (zilyetliğinde) bulunduğudur.

1. Borçlunun Zilyetliği (İİK m.96 – m.97)

Eğer haczedilen mal;

• Sadece borçlunun elindeyse,
• Borçlu ile üçüncü kişinin birlikte elindeyse,
• Veya 3. kişinin elinde olsa bile, bu kişi borçlunun malı olduğunu kabul ediyorsa;

Uygulanacak Prosedür:

1. Haciz İşlemi: İcra müdürü malı haczeder. (İsterse muhafaza altına alabilir).
2. İddianın Kaydı: 3. kişinin istihkak iddiası haciz tutanağına geçirilir.
3. Süreler:
   • İcra Müdürü, durumu alacaklıya ve (varsa) borçluya bildirir. 3 gün içinde itiraz etmezlerse istihkak iddiasını kabul etmiş sayılırlar.
   • İtiraz ederlerse dosya İcra Mahkemesi’ne gönderilir.
   • Mahkeme, takibin ertelenmesine veya devamına karar verir (genellikle teminat karşılığı).
   • Dava Yükü: İstihkak davasını açmak zorunda olan taraf 3. Kişidir (İstihkak İddia Eden). Süre 7 gündür.

2. Üçüncü Kişinin Zilyetliği (İİK m.99)

Eğer haczedilen mal;

• Sadece üçüncü kişinin elindeyse (ve borçlu ile birlikte değilse),
• Ve bu kişi (veya vekili) malın kendisine ait olduğunu beyan ediyorsa;

Uygulanacak Prosedür:

1. Haciz İşlemi: Mal haczedilir ancak muhafaza altına alınmaz (Genel kural ve Yargıtay yerleşik içtihadı budur, fiili olarak mal 3. kişide yediemin olarak bırakılır).
2. Süreler:
   • İcra müdürü, alacaklıya “3. kişinin istihkak iddiasını reddediyor musun?” diye sorar.
   • Alacaklı iddiayı reddederse, İcra Müdürü alacaklıya 7 gün içinde İcra Mahkemesinde dava açması için süre verir.
   • Dava Yükü: Bu senaryoda dava açma külfeti Alacaklıdadır.
   • Alacaklı 7 gün içinde dava açmazsa, 3. kişinin istihkak iddiasını kabul etmiş sayılır ve haciz kalkar.

Özet Karşılaştırma Tablosu

İcra Memurları Nelere Dikkat Etmeli (Püf Noktalar)

1. Organik Bağ Tespiti: Az önceki haberde bahsettiğimiz “Evrak Araştırması” burada devreye girer. Eğer 3. kişinin adresinde, borçluya ait faturalar, kartvizitler, borçlunun şahsi eşyaları veya borçlunun o an orada fiilen çalıştığına dair deliller bulursanız; zilyetliği İİK 96/97 (borçlu zilyetliği) olarak değerlendirebilirsiniz. Bu durumda ispat yükünü 3. kişiye yıkmış olursunuz.
2. Huzurda Olma: Haciz sırasında borçlu oradaysa, mekan 3. kişiye ait görünse bile Yargıtay genellikle İİK 96’nın (birlikte zilyetlik) uygulanması gerektiğini savunur.
3. Tutanak: Tutanağa “Haciz mahallinde borçlu görüldü”, “Borçluya ait … evrakı bulundu” gibi ibarelerin yazılması, alacaklının İİK 99 yerine İİK 96 avantajından yararlanmasını sağlar.

KARAR ÖZETİ İSE ŞÖYLE

Üçüncü kişinin icra mahkemesine başvurusunda; alacaklının haciz işlemi sırasında kapalı yerlerin açılarak evrak araştırılması yapılmasını talep ettiğini ve icra memurunun talebi kabul ettiğini ileri sürerek evrak araştırması isteminin kabulüne dair karar ve evrak araştırma işleminin iptalini talep ettiği, ilk derece mahkemesince haczin ödeme emrinin tebliğ edildiği adreste yapılmadığı, haciz sırasında borçlunun hazır olmadığı ve 3. kişi tarafından istihkak iddiasında bulunulduğu, böylece İİK’nın 80. Maddesindeki yasal şartların oluşmadığı gerekçesiyle şikayetin kabulüne karar verildiği, alacaklının istinaf yasa yoluna başvurduğu görülmektedir.

İstinaf incelemesi HMK’nın 355. maddesi gereğince istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle ve re’sen de kamu düzenine aykırılık yönünden sınırlı olarak yapılmıştır.

İİK’nın 80. ve müteakip maddeleri uyarınca; icra müdürü, borçlunun gösterilen adresinde talep üzerine gerektiğinde kilitli yerlerin (ev ya da işyeri kapısı) çilingir vasıtasıyla açtırılması suretiyle haciz işlemini yapmak zorundadır. Bir başka anlatımla, anılan yasal düzenlemelerde, icra müdürüne, alacaklının haciz isteminin yerine getirilmesi konusunda takdir yetkisi tanınmamıştır. Bu durumda, haciz yapılan yerde 3. kişi bulunduğu ve istihkak iddia edildiği takdirde, icra müdürü tarafından beyanları zapta geçirilip, İİK’nin 96. ve  bunu izleyen maddelerdeki prosedürün uygulanması gerekir.

Somut olayda, icra müdürünün gösterilen adreste haciz işlemini gerçekleştirdiği ve talep üzerine evrak araştırması yaptığı görülmektedir. İİK’nin 80. maddesi borçluyu hedef almakta olup, yapılan işlemler borçlu hakkında gerçekleştirilmiştir. Eğer 3. kişi haciz yapılan yerin borçluya ait olmadığı iddiasında ise icra müdürü tarafından beyanları zapta geçirilerek, İİK’nin 96. ve bunu izleyen maddelerdeki prosedürün uygulanması gerekmektedir. İcra müdürünce İİK’nin 96. ve 99. maddelerine göre işlem yapılıp yapılmayacağı hususu ancak evrak araştırması sonucunda netleşmektedir. Gerek İİK’nin 96. ve 99. maddeleri şikayeti ve gerekse istihkak iddiası ayrı dava konusu olduğundan hali hazırda borçluya ait olduğu iddia edilen yerde evrak araştırması yapılması usul ve yasaya aykırı değildir ( Yargıtay 12 HD 23/12/2020  2020/4210 esas  2020/11240 karar).

O halde, İlk Derece Mahkemesince, şikayet reddine karar verilmesi gerekirken, yazılı gerekçe ile şikayetin kabulüne dair karar verilmesi isabetsizdir. (İstanbul BAM 20. HD. T:26.03.2025, E:2023/4292, K:2025/941, Onama Yargıtay 12. HD. T:23.09.2025, E:2025/3606, K:2025/5530)